Cinema Theory

Nouvelle Vague και κινηματογραφική θεωρία

Ειρήνη Ασημένου –

Ο όρος nuvelle vague (Νέο κύμα), πρώτοχρησιμοποιήθηκε από την δημοσιογράφο Francoise Giroud, συντάκτη της κεντροαριστεράς εφημερίδας “L’ Express”, γύρω στα τέλη της δεκαετίας του ‘50 για να περιγράψει τις τάσεις των νέων της εποχής. Η υιοθέτηση της έννοιας ως κινηματογραφικό ρεύμα όμως έγινε από τους συντάκτες και θεωρητικούς του περιοδικού “Cahiers du cinema”, όταν θέλησαν να περιγράψουν το νέο επαναστατικό κύμα κινηματογραφικής αφήγησης που δέσποζε εκείνη την εποχή, όχι μόνο εντός των γαλλικών συνόρων αλλά και σε χώρες όπως η Ιαπωνία, η Βραζιλία, η Ισπανία και ο Καναδάς και προσπαθούσε να φτιάξει νέους κανόνες στην γραμματική της κινηματογραφικής γλώσσας.

Βρέθηκα σήμερα στην ταινιοθήκη της Ελλάδος και τον θερινό κινηματογράφο, Λαίς όπου θα γινόταν προβολή της αριστουργηματικής ταινίας του Allen Resnais, “Hiroshima

mon amour” (1959) και δεν μπόρεσα να αντισταθώ στην παρόρμηση να γράψω κάτι, όχι για αυτήν την ταινία που σίγουρα πια δεν χρειάζεται συστάσεις αλλά για το

κινηματογραφικό ρεύμα που άλλαξε για τα καλά τόσο την κινηματογραφική δημιουργία όσο και την κινηματογραφική δομή σε films του Γαλλικού αλλά και Ευρωπαϊκού κινηματογράφου έκτοτε.

Αλλες ταινίες ορόσημο για την σημειωτική μετάβαση στo Νέο κύμα ήταν το “A Bout de Souffle” (1960) του Jan Luc Godard και το “Les Quatre Cent Coups” (1959) του Francois Truffaut.

Τι είχαν στ’ αλήθεια αυτές οι ταινίες όμως που τις έκαναν να διαφέρουν από τις μέχρι τότε παραγωγές; Αυτές οι τρείς ταινίες που μόλις ανέφερα έφεραν το καθαρό βλέμμα του σκηνοθέτη τους, του ξεκάθαρου δημιουργού Auteur, που πλέον φαίνεται να αποφασίζει για κάθε πλάνο, κάθε σεκάνς, έκφραση, μοντάζ και κυρίως σεναριακή γραφή.

Ο Francois Truffaut είχε πει “δεν υπάρχουν έργα παρά μόνο δημιουργοί”. Και ήταν ακριβώς αυτή η επανάσταση της εποχής. Ηταν αυτή η δύναμη κάποιου σκηνοθέτη με όραμα, να παρακάμψει τους θεσμοθετημένους κανόνες της κινηματογράφισης και να πειραματιστεί σαν γνήσιος καλλιτέχνης με τα εργαλεία που είχε στα χέρια του.

Οι παραγωγές συνήθως ήταν χαμηλού κόστους και πολύ σημαντικό παράγοντα σίγουρα έπαιζε κάποιος διευθυντής φωτογραφίας που μπορούσε να αντιληφθεί το όραμα του δημιουργού αλλά και ένας εμπνευσμένος σεναριογράφος που ήδη είχε αποκηρύξει τον παραδοσιακό τρόπο γραφής όπως η Marquerite Duras στο Hiroshima Mοn Amour.

H Εφη Κορομηλά των εκδόσεων Εξάντας προλογίζει το βιβλίο της “Μάτια γαλανά, μαύρα τα μαλλιά” λέγοντας, “Οταν ανοίγουμε ένα βιβλίο της Μαργκερίτ Ντυράς, ο κόσμος γύρω μας παύει να υπάρχει. Η Ντυράς σβήνει τα πάντα. Ισως επειδή αυτή εξαφανίζει απο τις φράσεις της κάθε “λογοτεχνικό” στοιχείο και πλάθει μαζι μας μια μορφή εξομολογητικής εχεμύθειας χωρίς προηγούμενο”

Η ιστορία δεν έχει πια την δομή της αφήγησης που είχε μέχρι τότε, δίνοντας έτσι στον θεατή κάτι πρωτοποριακό όσον αφορά την ταύτιση και την παρακολούθηση της ιστορίας που εξελίσσεται μπροστά του, που βρίθει αυτοσχεδιασμών στην υπόθεση και τους διαλόγους όπως και πολλών ηχητικών πειραματισμών.

Βλέπουμε επίσης πολλά μακριά σε διάρκεια πλάνα, χωρίς cut, όπως για παράδειγμα τα περιμετρικά πλάνα του Godard γύρω απο την Brigitte Bardot στο Le mepris (1963) όπου η κάμερα κατέγραφε την κάμερα, που κατέγραφε την Bardot.

Η κάμερα είναι συχνά στο χέρι, με Τα τετρακόσια κτυπήματα του Truffaut (Les quatre cent coups) να καθρεφτίζουν στα ελαφρώς ασταθή πλάνα τους χτύπους στην καρδιά ενός παιδιού που βρίσκεται μόνο, σαν κάποιος ενήλικας, στους δρόμους του Παρισιού.

Τέλος, θα λέγαμε οτι παρατηρούνται πολλά freez frames και jumb cuts, που αν μη τι άλλο, διαφοροποιούν το νέο κύμα, απο τα εξίσου σημαντικά πειραματικά, κινηματογραφικά κινήματα της εποχής, όπως το cinema verite, το σινεμά της αλήθειας, που κατέγραφε σε αληθινό χρόνο και χώρο γεγονότα και μικρές ιστορίες που τύχαινε να δραματοποιούνται μπροστά απο την κάμερα.

Το νέο κύμα έσπασε όλες τις ποιητικές εκφάνσεις τόσο της λογοτεχνικής γραφής που προϋποθέτει ένα σενάριο όσο και των μέχρι τότε ρομαντικών κανόνων που διέπουν ένα φιλμ. Εντούτοις, κατάφερε να αναδομήσει την έννοια της ποίησης σε μια νέα κινηματογραφική γραφή και να εξυψώσει την έννοια του σκηνοθέτη, ως αληθινού καλλιτέχνη που έχει την ανάγκη αλλα και την ικανότητα να μεγαλουργήσει και να ξεχωρίσει με πολλές σεκάνς ποιητικών έργων τέχνης.

Το nicheflicks προτείνει:

Le Bonheur (1965)

Eloge de L’ Amour (2001)

Breathless (1960)

Baisers Voles (1968)