Film D’Art

Requiem για ζωή: Ο ρόλος της γυναίκας στις ταινίες του Darren Aronofsky

Ειρήνη Ασημένου –

Μεγάλωσα σε μια οικογένεια με δύο πολύ δυναμικές γυναίκες, την μητέρα μου και την μεγαλύτερη μου αδερφή και με έχουν επηρεάσει αρκετά στη ζωή μου. Προσπαθώ για χρόνια να καταλάβω και να μελετήσω τις γυναίκες που τόσο αγαπώ, όσο μπορώ και όσο μου επιτρέπεται… Darren Aronofsky

Darren Aronofsky είναι ένας auteur που ξεκίνησε να απασχολεί τον τύπο αλλά και το ευρύ κινηματογραφικό κοινό ήδη από το 1997, με το σουρεαλιστικά τοποθετημένο θρίλερ Pi. Έκτοτε μας έδωσε πολλά δείγματα κινηματογραφικής γραφής, στο ίδιο σουρεαλιστικό μοτίβο με έντονη τη διάθεση για συμβολικές αναγωγές και κοινωνικούς προβληματισμούς, κυρίως όσον αφορά την μήτρα της δημιουργίας και αυτόν το θύλακα της ύπαρξης, που δεν είναι άλλος από την γυναικεία υπόσταση.

Η γυναίκα στις ταινίες του είναι πρωτίστως μητέρα, όχι μόνο με την κοινωνική έννοια του όρου αλλά και με την φυσική έννοια της δημιουργίας. Είναι η απεικόνιση της ζωοφόρου πνοής και ταυτόχρονα ένα φυσικό μυστήριο με κωδικοποιημένη δύναμη (αυτο)καταστροφής και αναγέννησης που ο εκάστοτε ήρωας προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει και να κατακτήσει.

Τι θα έλεγε κανείς πως προσπαθεί να κάνει στην αφήγηση του black Swan, αν όχι να σπάσει τον πυρήνα μιας πειθαρχημένης δομής της Natalie Portman ως Nina, και να αναδομήσει τον λευκό Κύκνο σε μαύρο, για την επίτευξη της τελειότητας; Σαν ένας άλλος εξερευνητής, παρακολουθεί με αγωνία, μαζί με τους θεατές, μια γυναίκα να μεταμορφώνεται, να σκοτώνεται και να ξαναγεννιέται μέσα σε πλαίσια που ορίζει η ίδια.

Ο Vincent Cassel ως Thomas, παίρνει τον ρόλο του προστάτη και προσπαθεί να φέρει την Nina στα μέτρα του, να την χειριστεί και να την ελέγξει, μα η Nina είναι μια αυτόβουλη δύναμη που κινείται από την φιλοδοξία, τον έρωτα και το πάθος για τελειότητα.

Δεν μπαίνει στην ουσία, κάτω απο το βλέμμα των θεατών και των αντρικών χαρακτήρων, έτσι όπως περιγράφει η Laura Malvey στο “Οπτικές και άλλες απολαύσεις”, ούτε τιμωρείται στο τέλος γι’ αυτή της την ανεξαρτησία.

Ο Aronofsky κλείνει την ταινία με λευκό φόντο και αυτό μπορεί για κάποιους να σηματοδοτεί τον θάνατο, μα στην ουσία, αφήνει τα πράγματα μετέωρα στην φαντασία του θεατή.

Η Nina έχει επιλογές και επιλέγει αυτόφωτη. Δεν κατακτάται παρά μόνο από τον σκοτεινό εαυτό της και τις επιλογές της. Η Nina είναι μια ελεύθερη δύναμη σαν ένα ποτάμι που κυλά με ορμή προς την θάλασσα.

Η λέξη δύναμη χαρακτηρίζει και την Rachel Weisz σαν Isabel στο The fountain (2006). Ενώ είναι μια μελλοθάνατη γυναίκα, αντιμετωπίζει τον θάνατο σαν μια ευκαιρία ζωής.

Χρειάζεται εδώ να σημειωθεί πως τα παράλληλα σύμπαντα μεταξύ της Ισπανίας της Ιεράς εξέτασης, του μοντέρνου κόσμου της Δυτικής καινοτομίας, και τον αρχαίο μύθο της Shibalba μιλούν εξίσου για την αιώνια ζωή, την αθανασία μέσα από τον θάνατο.

Φορέας αυτής της γνώσης είναι και πάλι, η Isabel, που σαν πρωταγωνιστικός ρόλος εξιστορεί και τις τρεις παράλληλες ιστορίες, είτε σαν βασίλισσα της Ισπανίας (και πάλι Isabella) είτε σαν συγγραφέας μιας ιστορίας για την ανακάλυψη του δέντρου της ζωής.

Ο Aronofsky κρύβει μέσα στον χαρακτήρα της Rachel Weisz όλα τα μυστικά του σύμπαντος και ορίζει τις κινήσεις του Hugh Jackman, γύρω από αυτή την γνώση, μη μπορώντας ωστόσο να την κατακτήσει, παρά μόνο ψήγματα μιας αλήθειας που μένει μέχρι το τέλος κλεισμένη σ’ ένα νεφέλωμα, έναν μύθο, μια γυναίκα.

Κλείνοντας, θεωρώ πολύ ενδιαφέρον και τον ρόλο της Jennifer Lawrence στην τελευταία του ταινία, που δεν έχει καν όνομα, είναι μητέρα! Περιγράφεται απλά σαν μούσα του Javier Bardem, σαν μια μόνιμη πηγή ενέργειας που απορροφάται και καταστρέφεται χωρίς δεύτερη σκέψη μα δίχως και πάλι να μπορέσει να επεξηγηθεί, να κατακτηθεί, να γίνει αντρική γνώση.

Η λέξη μητέρα εδώ παραπέμπει ξεκάθαρα στην μητέρα φύση που για τον Aronofsky, είναι πολύ φυσικό να μπαίνει στο πρόσωπο μιας γυναίκας.

Η μητέρα Γη υποφέρει από την υπερκατανάλωση, από τον υπερπληθυσμό μα δεν πεθαίνει γιατί είναι πιο δυνατή,

γιατί είναι γυναίκα.